Blanche DuBois komt binnen A Streetcar Named Desire al gebroken.

Ze arriveert in New Orleans niet als een mysterie dat nog opgelost moet worden. Ze komt aan als iemand die probeert te overleven tussen de brokstukken van een leven dat al is ingestort. Belle Reve is verdwenen. Haar echtgenoot is dood. Haar reputatie is geruïneerd. Haar lichaam is zowel toevluchtsoord als bewijs geworden. Alles wat ze probeert te verbergen, volgt haar naar Stella’s huis.

Het stuk gaat niet alleen over verlangen. Het gaat over wat verlangen wordt wanneer het vermengd raakt met schaamte, eenzaamheid, gender, geweld en de noodzaak om te blijven leven nadat het zelf beschadigd is geraakt.

Blanche gebruikt illusie niet omdat ze dom is. Ze gebruikt die omdat de werkelijkheid ondraaglijk is geworden.

Elysian Fields is geen paradijs

Het stuk opent in Elysian Fields, een naam die vrede, schoonheid en het hiernamaals suggereert. Maar Williams geeft ons iets harders: een arbeiderswijk die wordt gekenmerkt door verval, lawaai, hitte en fysieke nabijheid.

Blanche is geschokt door de plek omdat die het beeld vernietigt dat ze nog van zichzelf heeft. Ze komt voort uit de herinnering aan zuidelijke verfijning, maar arriveert in een wereld die geen geduld heeft voor zulke vertoning.

Haar eerste conflict is niet met Stanley. Het is met de ruimte zelf.

Elysian Fields legt haar bloot. Het ontdoet haar van de fantasie van klasse, elegantie en controle. De naam belooft paradijs, maar de setting geeft haar het tegenovergestelde: een plaats waar illusie niet lang onaangetast kan blijven.

Stanley’s wereld is gebouwd op kracht

Stanley Kowalski is niet alleen Blanche’s tegenpool. Hij is de kracht die het onmogelijk maakt haar illusies in stand te houden.

Zijn macht is fysiek, sociaal en seksueel. Hij domineert het appartement, Stella en uiteindelijk Blanche. Zijn geweld is niet toevallig. Het maakt deel uit van de sfeer die hij om zich heen schept.

Hij slaat Stella. Hij breekt dingen. Hij doorzoekt Blanche’s bezittingen. Hij beschouwt privacy als zwakte en ontmaskering als overwinning.

Voor Stanley is waarheid niet moreel. Het is een wapen.

Daarom bedreigen Blanche’s leugens hem. Niet omdat hij eerlijkheid waardeert, maar omdat haar optreden zijn controle over de ruimte uitdaagt. Hij moet haar ontmaskeren, omdat ontmaskering zijn vorm van macht is.

Blanche neemt baden omdat ze niet schoon kan worden

Blanche’s herhaalde baden zijn geen eenvoudige gewoonte. Het is een poging weg te wassen wat niet weggewassen kan worden.

Ze neemt een bad na spanning. Ze neemt een bad na een confrontatie. Ze baadt alsof het lichaam van het geheugen gescheiden kan worden.

Haar verleden achtervolgt haar via schuld, seks, dood en schaamte. Het bad wordt een ritueel van tijdelijke ontsnapping. Even kan ze zich vernieuwd, onaangeroerd, hersteld voorstellen.

Maar de reiniging duurt nooit lang.

Het probleem is niet vuil. Het probleem is abjectie: de afkeer, angst en instabiliteit die haar gevoel van eigenheid bedreigen. Blanche probeert een schoon oppervlak te creëren over een leven dat zij als besmet ervaart.

Gender wordt een wond

Blanche’s trauma is verbonden met de dood van haar jonge echtgenoot, Alan.

Wanneer ze zijn homoseksualiteit ontdekt, ervaart ze dat als een schending van de genderorde waarin ze gelooft. Zijn zachtheid, tederheid en verborgen verlangen verstoren haar omdat ze de vaste categorieën doorbreken die zij heeft geërfd.

Haar wrede woorden, “You disgust me,” worden deel van de wond die ze draagt na zijn zelfmoord.

Dit moment is belangrijk omdat het laat zien dat Blanche niet alleen wordt gekwetst door verlangen. Ze wordt ook gekwetst door de regels die worden gebruikt om aanvaardbaar verlangen te definiëren.

De wereld van het stuk steunt op starre voorstellingen van mannelijkheid en vrouwelijkheid. Stanley vertoont mannelijkheid via kracht. Stella vertoont vrouwelijkheid via volharding. Blanche vertoont zuiverheid via kwetsbaarheid, manieren en verleiding.

Geen van deze voorstellingen redt hen.

Verleiding is geen vrijheid

Blanche’s verleiding wordt vaak aangezien voor begeerte. Maar haar gedrag draait minder om vrijheid dan om overleven.

Ze zoekt de aandacht van mannen omdat die aandacht tijdelijk het vacuüm vult dat is achtergelaten door dood, schuld, ouder worden en eenzaamheid. Complimenten stellen haar gerust. Flirten geeft haar controle. Verlangen laat haar zich zichtbaar voelen.

Maar die zichtbaarheid is gevaarlijk.

Gewild zijn in de wereld van het stuk betekent ook kwetsbaar worden. Blanche probeert verlangen op te wekken terwijl ze de gevolgen ervan onder controle houdt. Ze wil bewondering zonder ontmaskering, intimiteit zonder waarheid, redding zonder overgave.

Die tegenstrijdigheid vernietigt haar.

Haar flirt met de jonge bezorger laat zien hoe diep dit patroon zit. Het is geen liefde. Het is zelfs geen eenvoudige lust. Het is een kortstondige ontsnapping aan het verdwijnen.

Mitch kan haar niet redden

Mitch lijkt een mogelijke redding. Hij is zachter dan Stanley, eenzamer en bereidwilliger om Blanche’s spel te geloven.

Maar de relatie is gebouwd op behoefte, niet op waarheid.

Blanche heeft bescherming nodig. Mitch heeft vervanging en troost nodig. Beiden zijn op zoek naar iets dat ontbreekt, maar geen van beiden kan de ander volledig zien.

Zodra Mitch hoort over Blanche’s verleden, verandert zijn verlangen. De fragiele verkering stort in. Hij ziet haar niet langer als iemand om mee te trouwen, maar als iemand die gebruikt kan worden.

Het mislukken van deze relatie bevestigt een van de hardste waarheden van het stuk: Blanche’s fantasie van redding berust op een zuiverheid die ze niet langer overtuigend kan opvoeren.

Verlangen en dood reizen samen

De titel van het stuk verandert Blanche’s leven in een route: verlangen leidt naar begraafplaatsen, en daarna naar Elysian Fields.

Die opeenvolging is belangrijk.

Verlangen is in het stuk niet het tegenovergestelde van de dood. Het is vaak de weg ernaartoe. Blanche zegt dat de dood het tegenovergestelde van verlangen is, maar haar eigen leven suggereert iets verontrustenders. Verlangen wordt haar manier om aan de dood te ontsnappen, terwijl het haar tegelijk naar een ander soort dood voert: sociaal, psychologisch en symbolisch.

Tegen het einde is ze niet lichamelijk dood, maar ze is uit de wereld verwijderd. Haar ondergang is volledig. De inrichting wordt de laatste halte van een reis die lang voordat ze bij Stella’s deur arriveerde, begon.

Blanches tragedie is niet dat ze liegt

Blanche liegt over haar leeftijd, haar verleden, haar verlof, haar drankgebruik en haar verlangens. Maar de leugens zijn niet het diepste probleem.

Het diepere probleem is dat liegen de enige structuur is die ze nog heeft.

Ze bouwt zichzelf op uit schaduwen, omdat direct licht haar zou vernietigen. Ze verschuilt zich achter manieren, kleding, flirtgedrag en verzonnen waardigheid, omdat de waarheid geen schuilplaats biedt.

Stanley vernietigt de leugens, maar hij biedt geen waarheid in hun plaats. Hij biedt overheersing.

Daarom blijft het stuk zo verontrustend. Blanches illusies zijn fragiel en oneerlijk, maar Stanleys realisme is bruut en leeg. De instorting van illusie leidt niet tot gerechtigheid. Ze leidt tot geweld.